Hoeveel geluid maakt een warmtepomp en waar mag de buitenunit staan? De 40 dB-regel, de rekensom naar de erfgrens en de beste plek

Kort antwoord: een moderne buitenunit van 4 tot 8 kW produceert op 1 meter afstand 40 tot 50 dB(A), vergelijkbaar met een koelkast of een stille afzuigkap, en in de nachtstand minder. De wet (Besluit bouwwerken leefomgeving) eist dat het geluid op de erfgrens tussen 19:00 en 07:00 niet boven 40 dB(A) komt en overdag niet boven 45 dB(A). Met een unit van 45 dB(A) op 1 meter haal je dat op ongeveer 2 meter van de erfgrens in het vrije veld, op 3 tot 4 meter als de unit tegen een muur staat, en op 5 meter of meer in een hoek van twee muren. De beste plek is een vrije gevel of de zijkant van het huis, weg van slaapkamerramen en van de buren, met 30 cm ruimte achter en 1 tot 2 meter vrij aan de voorkant. Een omkasting haalt 5 tot 10 dB(A) af maar kost rendement als hij de luchtstroom hindert.

Wat de wet zegt

Sinds 1 april 2021 geldt voor nieuw geplaatste buitenunits van warmtepompen en airco's bij woningen een geluidseis op de perceelsgrens: maximaal 40 dB(A) in de nacht (19:00 tot 07:00) en 45 dB(A) overdag. De eis staat in het Besluit bouwwerken leefomgeving, de opvolger van het Bouwbesluit, en geldt ook voor plaatsing zonder vergunning. Hij geldt op de erfgrens met een buurperceel, niet op de grens met openbare weg. De installateur rekent het aan de hand van de geluidsgegevens van het toestel en de opstelling uit met de landelijke rekentool voor buitenunits; het rapport hoort bij de oplevering. De eis gaat over het toestel in de nachtstand, als het die heeft; veel units schakelen 's nachts automatisch een paar dB terug.

Van datablad naar erfgrens

Fabrikanten geven twee getallen. Het geluidsvermogen (L_w, in dB(A)) is de totale hoeveelheid geluid die het toestel maakt, onafhankelijk van afstand; dat is het getal op het energielabel, meestal 55 tot 65 dB(A). Het geluidsdrukniveau (L_p) is wat je op een bepaalde afstand hoort, vaak opgegeven op 1 of 3 meter. Van geluidsvermogen naar geluidsdruk in het vrije veld: op 1 meter ongeveer 8 dB lager, op 2 meter 14, op 4 meter 20, op 8 meter 26. Elke verdubbeling van de afstand scheelt 6 dB. Een muur achter de unit telt 3 dB op, een hoek van twee muren 6 dB.

Geluidsvermogen toestel	Vrij veld, afstand tot 40 dB(A)	Tegen één muur	In een hoek
55 dB(A) (stille units, nachtstand)	2 m	3 m	4 m
60 dB(A) (gangbaar 4 tot 6 kW)	3,5 m	5 m	7 m
65 dB(A) (8 kW en groter)	6 m	9 m	12 m

De afstanden zijn afgerond en gaan uit van vrije uitstraling; een schutting van 1,8 meter tussen unit en erfgrens haalt er nog 5 tot 8 dB af als hij dicht bij de unit staat. Voor de modellen in onze shop: de Remeha Elga Ace geeft circa 43 tot 47 dB(A) geluidsdruk op 1 meter, afhankelijk van vermogen, de Intergas Xtend circa 45 dB(A). Beide halen in een normale rijwoning met de unit aan de zij- of achtergevel de 40 dB-eis op 3 tot 4 meter van de erfgrens.

De beste plek

• Vrije gevel of zijkant van het huis, niet in een nis en niet tussen twee muren; elke reflecterende wand telt op.
• Weg van slaapkamerramen, van jou en van de buren. Het geluid is laagfrequent en gaat door een openstaand raam.
• Luchtstroom vrij: minimaal 30 cm achter de unit, 1 tot 2 meter vrij vóór de uitblaas, niets erboven binnen een halve meter. Een unit die zijn eigen koude lucht opnieuw aanzuigt, verliest rendement en maakt meer toeren, dus meer geluid.
• Ondergrond: op een betonnen fundering of stalen frame met trillingdempers, niet rechtstreeks aan een houten gevel of een lichte muur van een slaapkamer; trillingen dragen door de constructie.
• Condens en ontdooiwater: een unit ontdooit in de winter en laat dan liters water lopen; zorg voor afvoer naar een grindbed of putje, niet over een looppad dat bevriest.
• Zon en wind: schaduw is prima, een unit hoeft niet in de zon. Vermijd wel een plek waar de wind recht in de uitblaas staat.
• Leidinglengte: bij een splitsysteem tot 15 tot 20 meter koelleiding tussen binnen en buiten; bij een monoblock (water naar binnen) korte, geïsoleerde leidingen die niet kunnen bevriezen.

Op een plat dak kan ook: verder van de erfgrens, geen reflecterende muren, maar denk aan trillingen op de dakconstructie en bereikbaarheid voor onderhoud.

Wanneer een omkasting

Een geluidsomkasting (een kast met geluidsabsorberende lamellen om de unit) haalt 5 tot 10 dB(A) af en kost € 500 tot € 1.500. Hij is de oplossing als de enige mogelijke plek te dicht bij de erfgrens ligt, bijvoorbeeld in een smalle stadstuin. Nadeel: elke omkasting hindert de luchtstroom een beetje, en een slecht ontworpen kast laat de unit warme lucht opnieuw aanzuigen, wat rendement kost en het toestel juist harder laat draaien. Kies een kast die voor jouw type unit is ontworpen en houd de door de fabrikant voorgeschreven afstanden. Vaak is een goede schutting op de juiste plek goedkoper en even effectief.

Geluid dat niet normaal is

Een unit die in de winter een paar minuten sist en klopt, is aan het ontdooien; dat hoort erbij, zie Warmtepomp bevriest en ontdooit. Een unit die continu hard draait, ratelt of bromt, heeft een andere oorzaak: een ventilatorblad dat aanloopt, een losse mantelplaat, ijs op de ventilator, een verkeerd ingestelde stooklijn waardoor hij altijd op vollast staat, of trillingen die via een te lichte beugel de gevel in gaan. Compressorgeluid dat plotseling verandert is een reden om de installateur te bellen, zie Compressor warmtepomp of airco. Werk aan het koudemiddelcircuit is voorbehouden aan F-gassen-gecertificeerde monteurs; de mantel en de ventilator kun je zelf bekijken, met de spanning eraf.

Modelkeuze en geluid

Monoblock-units met R290 (propaan), zoals de Intergas Xtend Eco (€ 3.989), draaien vaak op een lager toerental en zijn iets stiller dan oudere split-units; de Remeha Elga Ace 4 kW (€ 2.750) is compact en heeft een nachtstand. Grotere vermogens maken meer geluid; kies dus niet groter dan nodig, zie Hoeveel kW warmtepomp heb ik nodig?. Bij onze installatieservice hoort de geluidsberekening bij de opname; de installateur bepaalt samen met jou de plek en legt het rapport bij de oplevering.

Veelgestelde vragen

Hoe luid is 40 dB(A)?

Zo luid als een rustige woonkamer of een koelkast op twee meter. Het is niet onhoorbaar, maar in een slaapkamer met gesloten raam hoor je het niet meer.

Geldt de 40 dB-eis ook voor mijn eigen slaapkamerraam?

Nee, de eis geldt op de erfgrens met de buren. Voor je eigen comfort geldt dezelfde vuistregel: niet recht onder een slaapkamerraam plaatsen.

Heb ik een vergunning nodig voor een buitenunit?

Meestal niet, als de unit op het achtererf staat, niet hoger is dan een meter en de geluidseis wordt gehaald. Bij een monument, een beschermd stadsgezicht of plaatsing aan de voorgevel kan een vergunning nodig zijn; check het bij je gemeente.

Wat als de buren toch klagen?

Laat de installateur meten op de erfgrens. Voldoet de unit aan 40 dB(A) 's nachts, dan is er juridisch geen probleem; praktisch helpen een nachtstand, een schutting of trillingdempers. Zit je boven de norm, dan moet de opstelling worden aangepast; dat is de verantwoordelijkheid van de installateur die heeft geplaatst.