Kort antwoord: gaat je ventilatie-unit harder klinken, begin dan bij de filters; vuile filters laten de ventilatoren harder werken en dat hoor je direct. Blijft het geluid na nieuwe filters, dan zijn de ventilatorlagers meestal versleten of zit er vuil op de waaier. Voelt de inblaaslucht koud, dan staat de bypass open of is de warmtewisselaar vervuild.
Eerst de filters, altijd
Dit is geen dooddoener: in de praktijk is een verhoogd geluidsniveau in negen van de tien gevallen terug te voeren op filters die te lang zitten. De unit meet de luchthoeveelheid en compenseert de weerstand door harder te draaien. Dat kost meer stroom, geeft meer geluid en zorgt uiteindelijk voor minder ventilatie.
Welke filterset je nodig hebt, hangt af van merk, type en bouwjaar. In onze gids over wtw-filters vervangen staat per toestel de juiste set met artikelnummer.
De ventilatoren
Een wtw-unit heeft er twee: één voor toevoer en één voor afvoer. Versleten lagers geven een zoemend of piepend geluid dat vaak op één toonhoogte blijft hangen. Vuil op de waaier, meestal aan de afvoerkant omdat daar de vette keukenlucht langskomt, geeft juist onbalans en trillingen. Die trillingen planten zich voort door de kanalen, waardoor het geluid in een slaapkamer harder lijkt dan bij de unit zelf.
Moderne units melden een ventilatorstoring zelf. Brink meldt bijvoorbeeld 104 als vergrendelende ventilatorstoring, Zehnder onderscheidt E1 voor de afvoerventilator en E2 voor de toevoerventilator. Alle codes staan onder storingscodes voor wtw-units; vervangende ventilatoren onder ventilatoren.
De bypass: koude lucht in de zomer en de winter
Een wtw-unit heeft een bypassklep die de warmtewisselaar omzeilt. In de zomer is dat gewenst: 's nachts wil je juist koele buitenlucht binnenhalen zonder die op te warmen met de afgezogen binnenlucht. Blijft die klep in de winter openstaan, dan blaast de unit koude lucht naar binnen en denk je dat de warmtewisselaar stuk is.
Brink meldt een bypassprobleem als 103, Zehnder als A5 wanneer de klep niet opent. Controleer ook de instellingen: veel units hebben een bypass-temperatuur die je zelf kunt zetten, en die staat na een stroomstoring soms terug op de fabriekswaarde.
De warmtewisselaar
Het hart van de unit is een blok met dunne kanalen waar aan- en afvoerlucht langs elkaar stromen zonder te mengen. Raakt dat blok vervuild, dan daalt het rendement en wordt de inblaaslucht merkbaar kouder. Bij de meeste units kun je het blok eruit trekken en voorzichtig spoelen met lauw water; controleer in de handleiding of dat bij jouw type mag.
Is het blok beschadigd of lekt het, dan is vervangen nodig. Dat is het duurste onderdeel van de unit: een Brink warmtewisselaar (fabrikantnummer 532754) kost €742,26. Bij een unit van vijftien jaar of ouder is dat het moment om vervanging van het hele toestel te overwegen, zeker omdat nieuwere units zuiniger ventileren.
Geluid dat níet van de unit komt
Ruisende ventielen in de slaapkamer, een fluitend geluid bij het toilet of tochtgevoel bij het inblaasrooster zijn meestal geen defect maar een inregelkwestie. De luchthoeveelheden per vertrek horen met een meetinstrument te worden ingesteld; staat een ventiel te ver dicht, dan gaat de lucht er met snelheid doorheen en dat fluit. Laat de installatie nameten als dit na een verbouwing is ontstaan.
Controleer ook de kanalen zelf: een flexibele slang die is dichtgeknikt of vol stof zit, geeft precies dezelfde klachten als een unit die te hard draait. Algemene informatie over gezond ventileren staat bij Milieu Centraal.
Veelgestelde vragen
Mag ik de ventilatie 's nachts op de laagste stand zetten vanwege het geluid?
Liever niet permanent. Juist in slaapkamers ontstaat 's nachts de meeste CO₂ en vocht. Los het geluid op bij de bron: filters, inregeling of trillingsdemping, in plaats van minder te ventileren.
Hoe vaak moet de warmtewisselaar gereinigd worden?
Afhankelijk van het type elke een tot drie jaar, mits de filters netjes worden vervangen. Zijn de filters lang blijven zitten, dan is het blok meestal ook toe aan een beurt.
Mijn unit draait ineens veel harder zonder dat ik iets veranderd heb.
Kijk of er een filtermelding staat, of de bypass open staat en of er buiten iets voor de gevelroosters of dakdoorvoer zit. Een unit die de ingestelde luchthoeveelheid niet haalt, compenseert door op te toeren.
Kan ik de ventilator zelf vervangen?
Elektrisch gezien is het overzichtelijk en er komt geen gas of koudemiddel aan te pas. Let wel op: de nieuwe ventilator moet hetzelfde type en dezelfde aansturing hebben, en na montage moeten de luchthoeveelheden opnieuw worden gecontroleerd.