Kort antwoord: de ionisatiepen is het onderdeel dat de ketel vertelt dat er een vlam brandt. Slijt of vervuilt de pen, dan ziet de besturing geen vlam, sluit ze het gasblok en krijg je een code als Intergas 4, Remeha 02, Nefit 227 of Vaillant F.28. Het onderdeel zelf kost tussen de € 7 en € 35, afhankelijk van het merk. De pen zit op de brander, achter de mantel van het toestel, en het vervangen valt daarmee onder werk aan een gasverbrandingsinstallatie dat een CO-gecertificeerd installateur moet doen. Wat je wel zelf doet: de code herkennen, de goedkope oorzaken uitsluiten en het juiste onderdeel klaarleggen.
Wat een ionisatiepen doet
Een gasvlam geleidt stroom. De besturing van de ketel zet een kleine wisselspanning op de ionisatiepen; zodra de vlam de pen raakt, loopt er een gelijkstroom van enkele microampère naar de geaarde brander. Die stroom is het vlamsignaal. Valt het weg, dan sluit het gasblok binnen een seconde. Dat is de belangrijkste beveiliging van het toestel: zonder vlamsignaal mag er geen gas stromen.
Bij veel ketels zijn ontsteken en ionisatie gecombineerd in één elektrode; Remeha noemt die "ontstekings-/ionisatie-elektrode", Intergas heeft een aparte ontsteekpen en ionisatiepen. Beide slijten: de punt brandt af, er zet zich een laagje oxide op, en de afstand tot de brander verandert. Een ionisatiepen is daarom een onderhoudsdeel dat elke drie tot vijf jaar wordt gecontroleerd en zo nodig vervangen.
De klachten en de codes per merk
Er zijn drie patronen. De ketel start, vonkt en valt na een paar seconden terug: geen vlamsignaal. De ketel brandt en valt tijdens het branden weg, vaak in deellast: slecht of schommelend vlamsignaal. Of de ketel meldt een vlam terwijl er niet gebrand wordt: vals vlamsignaal, meestal lekstroom door vocht of een beschadigde kabel.
| Merk | Code | Melding |
|---|---|---|
| Intergas | 4 | Geen vlamsignaal na vier ontsteekpogingen |
| Intergas | 5 | Slecht vlamsignaal |
| Intergas | F007 | Geen of onvoldoende ionisatiestroom |
| Remeha | 02 | Geen vlamvorming of geen ionisatie na vijf startpogingen |
| Remeha | 77 | Ionisatiewegval tijdens bedrijf |
| Remeha | E14 | Vijf mislukte branderstarts, wel vonk maar geen vlam |
| Nefit Bosch | 227 | Onvoldoende ionisatiestroom na het ontsteken |
| Nefit Bosch | 228 | Ionisatiestroom gemeten voordat de brander startte (vals signaal) |
| Nefit Bosch | 229 | Onvoldoende ionisatiestroom tijdens het branden |
| Vaillant | F.28 | Vlamsignaal niet herkend tijdens de ontsteking |
| Vaillant | F.29 | Vlam valt weg tijdens bedrijf, herstart mislukt |
| Vaillant | F.27 | Vals vlamsignaal terwijl het gasblok dicht is |
| Vaillant | F.68 | Schommelend ionisatiesignaal |
| Bosch | 227 V | Geen vlamsignaal na ontsteking |
| ATAG | 133 | Geen vlam na vijf ontsteekpogingen |
| AWB | F 16 | Vlam kort zichtbaar, valt weg; onvoldoende aarding |
| Ferroli | A01 | Geen ionisatiesignaal tijdens het ontsteken |
Hoort een code hier niet bij, zoek hem dan op in de storingscodes per merk. Het complete verhaal over een ketel die wel vonkt maar niet brandt, inclusief gasdruk en brander, staat in Cv-ketel start niet en geeft geen vlam.
Waarom een nieuwe pen niet altijd helpt
Een ionisatiestoring is niet per se een kapotte pen. Dit zijn de andere oorzaken, in volgorde van hoe vaak we ze zien:
- Aarding. Het vlamsignaal loopt via de aarde van het toestel terug. Een losse aarddraad, een geoxideerd contact of een ketel op een niet-geaard stopcontact geeft precies dezelfde codes als een versleten pen. AWB noemt dat zelfs letterlijk in code F 16.
- Kabel en bougiedop. De ionisatiekabel loopt langs hete delen; het isolatiemateriaal wordt broos, de dop zit los of is verbrand. Bij een vals vlamsignaal (Vaillant F.27, Nefit 228) is een lekkende kabel de eerste verdachte.
- Gas-luchtverhouding. Een verstopte luchtinlaat, een vuile brander of een verkeerd afgestelde CO2-waarde geeft een onstabiele vlam die de pen niet goed raakt. Dan helpt een nieuwe pen een paar weken.
- Gasdruk. Bij een lage voordruk brandt de vlam te klein. Intergas meldt dat apart, andere merken zien alleen het wegvallende signaal.
- Afstand tot de brander. Een pen die verbogen is bij een eerdere onderhoudsbeurt staat te ver van de vlam. Dat merk je vooral in deellast: de ketel brandt hard wel, zacht niet.
Een monteur meet daarom eerst de ionisatiestroom (die staat bij veel merken in het servicemenu) en de aarding voordat hij de pen vervangt.
Wat je zelf kunt controleren
Zonder de mantel te openen:
- Staat de gaskraan onder de ketel open en werken andere gastoestellen? Een gasstoring lijkt op een ionisatiestoring.
- Luister bij een startpoging: ventilator, klik van het gasblok, tikken van de ontsteking. Hoor je tikken en komt er geen vlam, dan zit het in vlamvorming of vlamdetectie.
- Reset één keer. Start de ketel en brandt hij een uur normaal, laat het dan bij een onderhoudsbeurt controleren. Komt de code direct terug, plan dan een monteur.
- Kijk in het servicemenu of het display een ionisatiestroom toont; onder 1 tot 2 microampère wordt het kritisch. De handleiding van je ketel vermeldt of dit kan.
De pen zelf zit op de brander, in het gesloten deel van het toestel. Het losnemen van brander, elektrode of pakking valt onder werk aan een gasverbrandingsinstallatie en is voorbehouden aan bedrijven met een CO-certificaat. Na het vervangen moet de verbranding worden gecontroleerd; dat kan niet zonder meetapparatuur.
Welke ionisatiepen past op welk toestel?
Bestel op het exacte toesteltype van het typeplaatje; binnen een merk verschillen de pennen per serie en bouwjaar. Onderstaande onderdelen komen uit onze catalogus, prijzen inclusief btw.
| Merk | Onderdeel | Artikelnummer | Prijs |
|---|---|---|---|
| Intergas | Ionisatiepen (Kombi Kompakt HR/HRE) | 8062360 | € 6,95 |
| Intergas | Ontsteekpen vervangingsset HRE/HReco | 8066010 | € 13,95 |
| Remeha | Ionisatiepen (Avanta, Calenta) | 8740310 | € 21,95 |
| Remeha | Ontstekings-/ionisatie-elektrode Tzerra en Tzerra Plus | 8013343 | € 27,95 |
| Remeha | Ontstekings- en ionisatie-elektrode Tzerra Ace | 8016659 | € 31,95 |
| Remeha | Ontsteek-/ionisatie-elektrode Selecta, Quinta, W21/28 | 8015040 | € 31,95 |
| Nefit Bosch | Ontstekingselektrode (TopLine, ProLine, TrendLine) | 8035001 | € 14,95 |
| Nefit Bosch | Ontstekingselektrode ProLine NxT | 8029507 | € 27,95 |
| Nefit Bosch | Afdichtring ionisatiepen, 5 stuks | 8029129 | € 16,95 |
| Vaillant | Ionisatie-elektrode | 80501427 | € 31,95 |
| Vaillant | Pakking ionisatie-elektrode | 80501329 | € 10,95 |
| AWB | Ionisatie-elektrode | 8078227 | € 33,95 |
| Ferroli | Ionisatiepen 27C | 8113630 | € 28,95 |
| ATAG | Pakking elektrode ionisatie/ontsteking | 8135260 | € 29,95 |
Bestel bij een nieuwe pen altijd de bijbehorende pakking of afdichtring mee; die wordt bij het losnemen bijna altijd beschadigd. Alle ontstekings- en ionisatiedelen staan bij elkaar onder ontsteking, per merk onder bijvoorbeeld Intergas ontsteking of Remeha ontsteking. Twijfel je over het type, stuur dan een foto van het typeplaatje en van de oude pen; wij controleren het voordat je bestelt.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een ontsteekpen en een ionisatiepen?
De ontsteekpen geeft de vonk waarmee het gasmengsel wordt aangestoken; de ionisatiepen meet daarna of er een vlam brandt. Bij veel moderne ketels zijn beide functies gecombineerd in één elektrode met twee of drie pennen.
Hoe lang gaat een ionisatiepen mee?
Drie tot acht jaar, afhankelijk van het aantal branduren en de gaskwaliteit. Bij een onderhoudsbeurt wordt de pen gecontroleerd op afbranding en afstand; vervangen gebeurt meestal preventief zodra de ionisatiestroom terugloopt.
Kan ik de ionisatiepen zelf schoonmaken?
Nee. De pen zit op de brander in het gesloten verbrandingsdeel van het toestel. Openen, losnemen en terugplaatsen is werk aan een gasverbrandingsinstallatie en daarmee voorbehouden aan CO-gecertificeerde bedrijven.
Wat kost het vervangen door een monteur?
Het onderdeel kost € 7 tot € 35; de arbeid komt bij een los storingsbezoek op € 90 tot € 150. Wordt de pen bij een onderhoudsbeurt vervangen, dan betaal je meestal alleen het onderdeel extra.
Mijn ketel geeft de code alleen bij koud weer, hoe kan dat?
Bij lage buitentemperatuur brandt de ketel langer in vollast en verandert de vlam van vorm. Een pen die net op de grens zit, verliest dan het signaal. Het is een vroeg teken van slijtage; laat de pen bij de eerstvolgende beurt vervangen.